Irak, İsrail’in oluşumu sürecinde Filistinlilerin topraklarını terk etmeye zorlandığı 1948 yılından beri, Ortadoğu’nun en büyük göç deneyimini yaşıyor. 56 yaşında bir Bağdatlı, Abu Mustafa, “Altı ay önce evlerimizi terk etmemiz için zorlandık. O günden beri toplam sekiz defa yer değiştirdik” dedi. “Mezhepsel şiddet yerleşim kamplarına dahi ulaştı, ancak kaçmak için gücümüz kalmadı. Bazen tüm yaşamım boyunca bir Bedevi gibi yaşamaktansa ölmenin daha iyi olduğunu sorguluyorum kendi kendime.”

Iraklılar, ülkenin içinde ve dışında sürekli kaçış halindeler. Birleşmiş Milletler Mülteci Yüksek Komiserliği’nin bildirdiğine göre her ay 50,000 Iraklı, evlerini terk ediyor. Komiserliğin bölgesel temsilcisi Stephanie Jaquemet, iki milyon Iraklının ülkeden kaçtığını, bunların dışında Saddam Hüseyin’in iktidardan devrilmesi öncesinde de olduğu gibi 1,5–2 milyon insanın daha ülke içinde sürekli yer değiştirdiğini söyledi.

Kaçıyorlar, çünkü hayatlarından endişe ediyorlar. Birleşmiş Milletler'e göre her ay 3000 Iraklı öldürülüyor. Birçoğu Bağdat’tan ve ülkenin merkezinden geliyorlar, ancak kuzeydeki üç Kürt eyaleti dışında, tüm Irak aşırı şiddet altında. Uluslararası Göç Örgütü tarafından yapılan Irak’ta yer değiştirenler hakkındaki detaylı gözlemde, birçok insanın canlarını hedef alan direk tehditler nedeniyle göç ettikleri söylendi: “Bu tehditler kendilerine ya da ailelerine yönelik kaçırma, suikast gibi saldırılar biçimini alıyor.”

Irak’ta iki mezhebin birlikte yaşadığı az sayıda bölge kaldı. Bağdat’ta, milisler, kendi toplumundan insanların vurulmayacağından emin oldukları için bölgeleri havan topuyla bombalamakta sakınca görmüyorlar. Hem Şiiler, hem de Sünniler, kendilerini provokasyona yanıt veren mağdurlar olarak görüyorlar. En çok gidilen hedef, 1,6 milyon insan ile Ürdün ve Suriye. Süreç, iyi durumda olan, aralarında Irak’ın 34 bin doktorunun yarısının bulunduğu insanların kaçışıyla başladı. Şimdi Amman’a ve Şam’a ulaşanlar, çok az geçim aracı bulunan yoksullar.

Sadece Suriye resmi olarak, Iraklılara geçici koruma hakkını tanıdı. Diğerleri, ABD ve İngiltere de dahil olmak üzere, dünyanın en büyük insan yapımı felaketlerinden birinin yaşandığını kabul etmede gönülsüz davranıyorlar. Birleşmiş Milletler Mülteci Yüksek Komiserliği, her Iraklının ülkedeki şiddetin sıra dışı seviyesinden dolayı sığınmacı olarak nitelendirilmesi gerektiğini düşünüyor. Uluslararası Mülteci Kuruluşu Başkanı Kenneth Bacon’un Birleşik Devletler Hukuk Senatosu Komitesinde söylediği gibi, “Bu, dünyanın en hızlı büyüyen mülteci krizidir.”

Bazıları yeteri kadar hızlı kaçamıyor. Örneğin, Bağdat’ın batısındaki Sünni tarafında kalan güzel evini terk etmekte ağır kalan ve aynı zamanda hükümetle de iş yapan Ali isminde Şii bir işadamı. Bir gün bir çete tarafından kaçırıldı, işkenceden geçirildi ve ancak bütün parasını verdikten sonra serbest bırakıldı. Ali, “Fidyeciler bana, ülkeyi terk etmemi söylediler” dedi.

Ancak hepsi ülkenin dışına çıkmayı başaramıyor. Ürdün ve Suriye’ye doğru yolculuk, Sünni sınırının içinde kalan topraklar üstünde yol almayı gerektiriyor. Güvenli bölgeye erişmeye çalışan Şiiler, yol kenarında araçlarından indirilip öldürülüyorlar. Ancak Şiiler güney Irak’ın güvenli bölgelerine hareket ediyor, böylelikle iç bölgelerde yer değiştirip rotalarını genişleterek güvenle hareket ediyorlar. Sünniler için Irak’ta gerçekten güvenli hiçbir bölge yok. Bağdat’ta gittikçe daha küçük alanlara sıkıştırılıyorlar. Ramadi ve Felluce gibi kentlerde kısmen perişanlık ve büyük tehlikeler hakim. 48 yaşında bir hükümet memuru Muhammed Sahib Ali, Şii milisler tarafından Al-Hurriye’nin dışına çıkarılmış. Bir Sünni olarak, Salah ad Din eyaletinde bir okula sığınmış. “Burada ölüyoruz” diyor Ali. “Yeterli yiyecek ve yeterli ilaç yok. Çalışmaya gidemem, üç çocuğum da derslerine katılamıyor. Ne yapacağımızı bilmiyoruz.”